Tỉnh Bến Tre, đồng bằng sông Cửu Long, nơi sản xuất dừa lớn nhất cả nước, đang phải vật lộn để tăng thu nhập cho người trồng dừa.
Lợi nhuận thấp đã khiến người trồng dừa chuyển sang loại trái cây hấp dẫn hơn về mặt kinh tế hoặc từ bỏ nghề nông.
“Người trồng dừa Bến Tre phải kiếm phần lớn thu nhập của mình bằng cách làm việc bên ngoài tỉnh”, ông Trương Minh Nhựt, giám đốc Sở Công thương tỉnh cho biết. “Khoảng 5.000 mét vuông cây dừa tạo ra thu nhập ít hơn số tiền kiếm được khi làm việc trong một khu công nghiệp”.
Ông Nhựt đã phát biểu vào đầu tuần này tại một cuộc họp được tổ chức tại Bến Tre về chương trình phát triển dừa của tỉnh đến năm 2020.
“Dừa ít lợi nhuận hơn các loại trái cây khác”, ông cho biết thêm rằng 1 ha cây dừa chỉ cho sản lượng 59 triệu đồng (2.584 đô la Mỹ) mỗi năm.
Tuy nhiên, 1 ha bưởi da xanh và bưởi ruột hồng có thể tăng thêm 600 triệu đồng cho thu nhập của người nông dân mỗi năm. Trồng chôm chôm, xoài, nhãn cũng có thể tạo ra thu nhập gấp năm đến sáu lần so với trồng dừa.
Ông Nguyễn Quốc Bảo, nguyên Phó Bí thư Tỉnh ủy, người đã chuyển sang trồng bưởi, cho biết ông lo ngại rằng nhiều người trồng dừa sẽ bỏ cây dừa để trồng bưởi vì giá dừa biến động.
Theo Sở Công Thương tỉnh, tính đến tuần trước, giá dừa trái bán tại vườn là 50.000-60.000 đồng (2,2-2,6 đô la) một tá. Một tá dừa xiêm xanh có giá cao hơn khoảng 20.000 đồng.
Tuy nhiên, giá cả không ổn định vì phụ thuộc vào nhu cầu thị trường, tiêu thụ theo mùa và giá chào bán của thương lái.
Đôi khi, người trồng phải bán dừa với giá thấp cho các thương lái đến tận ruộng vì không tìm được công ty mua đầu ra theo hợp đồng.
Bến Tre có khoảng 70.000 ha cây dừa, nhưng hai nhà sản xuất dừa lớn trong khu vực là Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Bến Tre và Công ty Lương Quới chỉ đảm bảo bao tiêu sản lượng 500 ha cây dừa.
Tuy nhiên, nông dân và doanh nghiệp không phải lúc nào cũng thống nhất được các điều khoản hợp đồng, bao gồm kỹ thuật sản xuất hoặc giá dừa.
Do đó, nông dân thường phải vật lộn để sản xuất đủ trái và các nhà chế biến dừa không tìm đủ nguyên liệu thô.
Năm ngoái, các nhà sản xuất dừa địa phương đã chế biến khoảng 500 triệu quả dừa khô, chiếm 98% tổng sản lượng của tỉnh.
Do nông dân không đáp ứng được nhu cầu của các nhà sản xuất dừa địa phương, họ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc mua dừa thô từ các tỉnh lân cận.
Giải pháp
Ông Huỳnh Quang Đức, giám đốc Trung tâm Khuyến nông của tỉnh, cho biết với biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn ảnh hưởng đến Bến Tre, cây dừa nên là cây trồng hàng đầu của nông dân vì chúng có thể sống sót trên đất mặn, trong khi các loại cây ăn quả khác thì không.
Để đảm bảo sinh kế, người trồng dừa nên áp dụng các mô hình canh tác mới như xen canh cây ca cao hoặc các loại cây khác với cây dừa. Nuôi tôm càng xanh hoặc nuôi gia cầm trong vườn dừa cũng là những lựa chọn khác, ông cho biết.
Ông Võ Thanh Hào, Bí thư Tỉnh ủy Bến Tre, cho biết người dân địa phương không chỉ sống dựa vào cây dừa đã để ruộng đất của mình bị bỏ hoang.
Ông Hạo cho biết các cơ quan chức năng cần hỗ trợ người trồng dừa địa phương áp dụng các kỹ thuật canh tác mới để tăng năng suất hoặc cho các hộ trồng dừa lớn thuê đất để canh tác đại trà.
Ông Hào kêu gọi các nhà chế biến dừa hợp tác với người trồng dừa địa phương để họ không quay lưng lại với cây trồng truyền thống của Bến Tre.
Năm ngoái, tỉnh đã hỗ trợ liên kết người trồng dừa với các công ty chế biến dừa nhằm mục đích nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm. Mặc dù nỗ lực này đã có hiệu quả, nhưng cho đến nay mới chỉ thành lập được 30 nhóm nông dân và công ty.
Để đạt được tăng trưởng dài hạn, ngành dừa Bến Tre cần các công ty dừa hàng đầu hợp tác chặt chẽ với người nông dân bằng cách đầu tư vào đổi mới công nghệ để thiết lập các vùng nguyên liệu chất lượng cao, các chuyên gia cho biết.
Điều này sẽ giúp ngăn ngừa tình trạng thiếu nguyên liệu thô và do đó tăng năng suất.
